Veda Hutbesi ve insan hakları
Veda Hutbesi'nde hangi insan hakları ilan edilmiştir?
Cevap
Prof. Dr. Haydar Baş'ın eserlerinde ve anlatımlarında vurgulandığı üzere, Veda Hutbesi insan haklarını ve hürriyetlerini en kamil anlamda teminat altına alan eşsiz bir belgedir123. Veda Hutbesi'nde ilan edilen ve koruma altına alınan temel insan hakları, beş mukaddes değer (can, mal, namus, din ve akıl emniyeti) etrafında şekillenmektedir45.
Can Emniyeti ve Yaşama Hakkı
- İnsanın doğuştan getirdiği hakların en başında can emniyeti gelmektedir4.
- Haksız yere masum bir insanın canına kıymak, şirk ve küfürden sonra en büyük günah olarak kabul edilmiştir4.
- Veda Hutbesi'nde her birinin canının ve malının ötekine haram olduğu, kıyamet gününde Allah'ın huzurunda yapılanların hesabının sorulacağı belirtilmiştir6.
- Hutbede adaletin ve can emniyetinin sağlanması amacıyla, cahiliye devrinden kalma tüm kan davalarının tamamen kaldırıldığı ilan edilmiş ve ilk kaldırılan kan davasının Abdülmuttalib'in torunu Rebiya'nın kan davası olduğu bildirilmiştir126.
- Hiçbir caninin işlediği suçun cezasını evladının çekmeyeceği, hiçbir evladın suçundan da babasının mesul tutulamayacağı vurgulanarak her caninin kendi suçundan bizzat sorumlu olduğu ifade edilmiştir7.
Mal Emniyeti ve Ekonomik Haklar
- İslam mal emniyetine büyük önem vermekte ve bunu sıkı kurallarla muhafaza altına almaktadır4.
- Veda Hutbesi'nde her türlü faizin kesin olarak kaldırıldığı ilan edilmiştir12.
- Kaldırılan ilk faizin Abdülmuttalib'in oğlu Abbas'ın ettiği faiz olduğu belirtilmiştir12.
- İnsanların mallarının da canları ve ırzları gibi Allah'ın huzuruna çıkılacağı güne kadar yekdiğerine karşı mukaddes olduğu ve tecavüzün haram kılındığı vurgulanmıştır46.
- Ahalinin haklarının gasp edilmesi ve başkalarının mallarına haksızlık yapılması men edilmiştir7.
Namus ve İnsan Onurunun Korunması (Irz Emniyeti)
- Veda Hutbesi'nde namus (ırz) emniyeti korunması gereken mukaddes değerler arasında yer almıştır45.
- İnsanların ırzlarının tıpkı can ve mal gibi dokunulmaz ve karşılıklı olarak mukaddes olduğu ilan edilmiştir4.
- Mümin erkek ve kadınlara işlemedikleri ve yapmadıkları bir suçtan dolayı eziyet edip işkence etmenin büyük bir bühtan ve açık bir günah olduğu Kur'an ayetleriyle birlikte vurgulanmıştır46.
Din ve Vicdan Emniyeti
- Veda Hutbesi'nde din emniyeti, korunması gereken beş mukaddes değerden biri olarak ele alınmıştır58.
- Hz. Peygamber, şeytanın topraklar üzerinde yeniden nüfuz ve saltanat kurma kudretini ebedi olarak kaybettiğini, ancak küçük görülen işlerde uyulması halinde sevindirilmiş olunacağını belirterek dinin korunmasını istemiştir8.
- Dinin korunması hususunda Allah'ın kitabı Kur'an'a ve Resulün sünnetine sıkı sarılmak gerektiği emanet olarak bırakılmıştır8.
- Dinde ifrattan sakınılması gerektiği, evvelkilerin mahvolma sebebinin dindeki ifratları olduğu ifade edilmiştir8.
Akıl Emniyeti ve Kişisel Haklar
- Akıl emniyeti, insanın sahip olduğu temel mukaddes haklar arasında sayılmıştır4.
- İnsanın kendisine de nefsine de zulüm edemeyeceği, kendi hakkına riayet etmek zorunda olduğu belirtilmiştir9.
- İnsanın aklını ve sağlığını bozan içki, kumar ve uyuşturucuların haram kılındığı ifade edilmiştir9.
- Kişinin nefsinin, ailesinin ve Allah'ın kendi üzerinde hakkı bulunduğu ilkesiyle her hak sahibine hakkının verilmesi gerektiği vurgulanmıştır9.
Eşitlik, Kardeşlik ve Adalet İlkeleri
- Veda Hutbesi, ubudiyet şartları içinde insanlar arası eşitliği, prensipler ve kanun önünde eşitliği vurgulamıştır12.
- Beyazın siyaha, erkeğin kadına ve zenginin fakire hiçbir üstünlüğünün bulunmadığı belirtilmiştir4.
- Hutbede "Ne zulmediniz ne de zulme uğrayınız" emriyle karşılıklı hak ve vazifeler güvence altına alınmıştır127.
- Adaletin tahakkuku için zalim de mazlum da olunmaması, ölçünün hak ve adil olması, güçlü olanın değil haklı olanın üstün tutulması gerektiği kaydedilmiştir7.
Sonuç
Prof. Dr. Haydar Baş'ın aktarımlarına göre Veda Hutbesi, insan haklarını teoride bırakmayıp bizzat uygulayan kamil insanın rehberliğinde, Orta Çağ'ın karanlıklarından kıyamete kadar insanlığa sunulmuş en mükemmel ve evrensel haklar bildirisi hüviyetini taşımaktadır1210.
Geçen ayetler
-
5:32
مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ كَتَبْنَا عَلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَنَّهُۥ مَن قَتَلَ نَفْسًۢا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِى ٱلْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ ٱلنَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَآ أَحْيَا ٱلنَّاسَ جَمِيعًا ۚ وَلَقَدْ جَآءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِٱلْبَيِّنَـٰتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَٰلِكَ فِى ٱلْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ
Bunun için İsrailoğullarına şöyle yazdık: "Kim bir kimseyi bir kimseye veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadan öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de onu diriltirse (ölümden kurtarırsa) bütün insanları diriltmiş gibi olur". And olsun ki, onlara belgelerle peygamberlerimiz geldi, sonra buna rağmen, onların çoğu yeryüzünde taşkınlık edenler oldu.
-
4:93
وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَـٰلِدًا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمًا
Kim bir mümini kasden öldürürse cezası, içinde temelli kalacağı cehennemdir. Allah ona gazabetmiş, lanetlemiş ve büyük azab hazırlamıştır.
-
9:37
إِنَّمَا ٱلنَّسِىٓءُ زِيَادَةٌ فِى ٱلْكُفْرِ ۖ يُضَلُّ بِهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُحِلُّونَهُۥ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُۥ عَامًا لِّيُوَاطِـُٔوا۟ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ فَيُحِلُّوا۟ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ ۚ زُيِّنَ لَهُمْ سُوٓءُ أَعْمَـٰلِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَـٰفِرِينَ
Sapıtmak için hürmetli ayların yerlerini değiştirip geciktirmek, küfürde gerçekten ileri gitmekdir. İnkar edenler Allah'ın haram kıldığı ayların sayısına uydurmak için, onu bir yıl haram, bir yıl helal sayıyor, böylece Allah'ın haram kıldığını helalkılıyorlar. Kötü işleri kendilerine güzel göründü. Allah inkar eden toplumu doğru yola eriştirmez.
Kaynaklar
-
1 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap6. Bölüm: Allah'ın Emaneti Olarak Kadın. Kadının konumu meselesine farklı yaklaşımlarKaynakta geçen ifade:
Veda Hutbesi bu manada insanlığın karanlıklar içinde kaldığı Orta Çağ'dan kıyamete değin en mükemmel insan hakları bildirisi hüviyetini taşımaktadır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'yle ancak asırlar sonra farkına varılan hak ve özgürlükler, Veda Hutbesi'nde kamil manada beyan edilmiş ve İslam'ın hâkim olduğu çağlarda insan haklarını yaşamanın erdemine erişilmiştir. Veda Hutbesi, ubudiyet şartları içinde insanlar arası eşitliği vurgulamıştır.
-
2 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 21. BölümKaynakta geçen ifade:
İlliyyun makamı, akıl sahipleri içindir." İşte gerçek evrensel beyanname. Resul-i Ekrem ﷺ Efendimiz, Veda Hutbesi'yle adeta insanlığa bir kurtuluş mesajı sunmuştur. Söz konusu bu kurtuluş, hem dünyevi huzur ve sükunu, hem de ahiret saadetini ihtiva etmektedir. Resulullah'ın getirdiği ve tebliğ ettiği İslam, Cenab-ı Hakk'ın beşeriyete en büyük hediyesi olan düalist, ikili bir nizam ve ilahi sistemdir. Hem dünyayı hem de…
-
3 Veda Hutbesinde İnsan Hakları KitapKaynakta geçen ifade:
Bu hutbe, insan hak ve hürriyetlerini de en kamil anlamda, hakkaniyet ve adalet ölçüleri içinde teminat altına almaktadır. Dün olduğu gibi bugün de hak, hürriyet ve huzur arayan insanlık için Veda Hutbesi en anlamlı belgedir. Bu sebeple Veda Hutbesi'nin muhtevasını tahlil etmeye ve günümüzde söz konusu edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'yle mukayese etmeye çalışacağız.
-
4 İnsan hakları konusu Köşe yazısıYeni Mesaj · 9 Ocak 2015Kaynakta geçen ifade:
(Veda Hutbesi'nde İnsan Hakları s. 101)Kur'an-ı Kerim işlemediği bir suçtan dolayı bir insana eza edilmesini men eder:"Mü'min erkek ve kadınlara işlemedikleri ve yapmadıkları bir suçtan dolayı eziyet edip işkence edenler, hem bir bühtan suçu işlemiş ve hem de çok açık bir günah yükü yüklenmiş olurlar" (Nisa 95)Bugün masum insanları hiçbir sebep olmadan acımasızca katledenlerin İslam'la uzaktan yakından ilgisinin olmadığı bu ayetlerle sabittir.
-
5 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Peygamberimiz ﷺ Veda Hutbesi'nde, vatanın, malın, canın, namusun, inanç ve ibadetin mukaddes ve muazzez olduğunu beyan etmiştir. Veda Hutbesi'nde korunması gereken beş mukaddes değer, imamın risalesinde hakları verilmesi gereken değerler olarak takdim edilmiştir. Görülecektir ki, İmam Seccad aleyhisselamın hakların tanımı, korunması ve kullanılmasıyla ilgili hükümleri, kamil manada bir kulluk temeline dayanan Veda Hutbesi'nin amacıyla aynıdır.
-
6 İslam'la terör asla bağdaşmaz Köşe yazısıYeni Mesaj · 23 Eylül 2001Kaynakta geçen ifade:
Yine Veda Hutbesi'nde "Eskiden (Cahiliyet devrinden) kalma bütün kan davaları tamamen kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası da Abdülmuttalip oğlu Rebia'nın kan davasıdır" beyanları yer almaktadır. "Mümin erkek ve kadınlara işlemedikleri ve yapmadıkları bir suçtan dolayı eziyet edip, işkence eyleyenler, hem bir bühtan suçu işlemiş ve hem de çok açık bir günah yükünü yüklenmiş olurlar" (Ahzab: 58).
-
7 İslamiyet’te adaletin eriştiği zirve Köşe yazısıYeni Mesaj · 7 Kasım 2021Kaynakta geçen ifade:
Şu mübarek sözler adaletin esaslarını vurgular: "Ey insanlar! Her cani, kendi suçundan kendisi sorumludur. Hiçbir caninin işlediği suçun cezasını evladı çekmez. Hiçbir evladın suçundan da babası mesul edilemez." "Ne zulmediniz, ne de zulme uğrayınız." "Haksızlık yapmayın. Haksızlığa boyun eğmeyin. Ahalinin haklarını gasp etmeyin. Sakın Benden sonra kâfirlerin yaptığı gibi birbirinizle boğuşmayın." Adaletin tahakkukunda esas; zalim de, mazlum da olmamaktır.
-
8 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, İslam dininde korunması gereken beş mukaddes değerden biri olarak görülen din emniyeti hakkında Veda Hutbesi'nde şunları buyurmuştur: Ey nas! Bugün şeytan, sizin topraklarınızda artık yeniden nüfuz ve saltanat kurmak kudretini ebedi olarak kaybetmiştir. O emanet de Allah'ın kitabı Kur'an ve Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in sünnetidir.
-
9 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 21. BölümKaynakta geçen ifade:
Bunun için insan aklını ve sağlığını bozan içki, kumar ve uyuşturucular haram kılınmıştır.
-
10 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Resul-i Ekrem ﷺ'in veda haccında irad ettiği hutbesi, İslam esaslarının esaslarını hatırlatırken, aynı zamanda bu hakları uygulayacak ve koruyacak olan kamil insanı da ortaya koymaktadır. İşin sırrı, Veda Hutbesi'nde Hz. Peygamber ﷺ'in belirttiği ve diğer masum imamların hayat telakkisi olarak verdiği bu kamil insanın yetiştirilmesindedir.
Bu sayfa 12 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.