Tevhid
Tevhid nedir ve tevhid inancının insan hayatındaki yeri nedir?
Cevap
Prof. Dr. Haydar Baş'ın eserlerine ve sohbetlerine göre tevhid; Allah'ın varlığını, birliğini, noksan sıfatlardan münezzeh ve kemal sıfatlarla muttasıf olmasını esas alan bir itikat sistemidir1. İslam dini bizzat tevhid akidesi üzerine bina edilmiştir ve tevhid, İslam'ın ruhu, kalbi veya beyni mesabesindedir23. Tevhid inancı, kainatın hamurunu yoğuran ve insanın iç ve dış tabiatını şekillendiren yegane temel unsurdur4.
Tevhidin Anlamı ve Esasları
- Tevhid kaidesi, her türlü hayrın ve müspetin kaynağı olan bir itikat sistemidir1.
- Cenab-ı Hakk'ın birliğini vurgulayan isimlerinden "Ehad" zatında bir olduğunu, "Vahid" ismi ise on dört sıfatın sahibi olarak tek olduğunu ifade eder5. Benzer şekilde Allah'ın zati sıfatları (vücut, kıdem, beka, muhalefetün lil-havadis, kıyam bi-nefsihi, vahdaniyet) ve sübuti sıfatları (hayat, ilim, irade, kudret, semi, basar, kelam, tekvin) bu itikadın açılışını oluşturur6.
- İmam Cafer'e göre tevhidin ilk mertebesi olan Tevhid-i Zati, Allah'ın zatının tek ve eşsiz olması ile zatının basit ve yalın olup kesret ve terkip barındırmaması olmak üzere iki kısımdan oluşur7. Rububiyette tevhid ise tekvini yönetim (varlık aleminin yönetimi) ve teşrii yönetim olmak üzere iki boyuta sahiptir8.
- Tevhid ile nübüvvet ayrı şeyler olmayıp birbirinin tamamlayıcısıdır; gerçek anlamda tevhide ulaşmak ancak nübüvvet ve Hz. Muhammed'in rehberliğiyle mümkündür49.
İnsanın İç Aleminde Tevhid ve Nefis Terbiyesi
- İnsanın vahdete ve birliğe evvela kendi iç dünyasında kavuşması, tevhidi nefsine kabul ettirmesi şarttır10.
- Yaratılışı gereği inkâr üzere olan nefsin itminana ermesi ve inkardan vazgeçmesi, "La ilahe illallah" cümlesini vücut ikliminde bir muhabbetle duymasıyla mümkündür10.
- Tevhid inancı, insanın iç alemindeki olgunlaşma olan nefs terbiyesi, tezkiyesi ve iç inkılabının gerçekleşmesinde yegane unsurdur4.
- Zikir, tevhidi kalpte hakim kılmanın yegane yoludur ve ısrarlı zikir insanı tevhidin hakikatine ulaştırır11.
- İmam-ı Gazali'ye göre tevhidin üç perdesi vardır: Dille söylenen dış kabuk (avama göre olan tasdik) ve her şeyi Allah'tan bilip ibadeti O'na tahsis eden öz nokta11.
Tevhidin Hayattaki Yeri ve Toplumsal Yansımaları
- Tevhid inancı sadece inrasanların iç dünyasında değil; siyasi, iktisadi, hukuki, örf, adet, gelenek, yeme, içme, oturma ve kalkma gibi hayatın her alanına sirayet etmiştir12.
- Tevhid inancının müminin iç ve dış tabiatına hâkim olup onu disiplin altına alması "ilahi kelimetullah" olarak ifade edilir ve bu uğurda verilen mücadelenin adı cihattır13.
- Tevhid akidesine dayanan Veda Hutbesi ve İslam'ın insana bakış modeli, Batı'nın materyalist mantığından uzaktır ve insana aziz, muhterem bir varlık olarak yaklaşır14.
- Tevhid inancı, Sünni ve Şii dünyayı Ehl-i Beyt merkezinde buluşturan, İslam kardeşliğini ve ortak bir medeniyet bilincini temin eden en önemli müşterek paydadır1516.
Sonuç
Prof. Dr. Haydar Baş'ın aktarımlarına göre tevhid, İslam dininin temelini ve özünü teşkil eden, Hz. Muhammed'in risaletiyle kâmil anlamda anlaşılan ve yaşanan bir inanç sistemidir423. İnsanın hem iç dünyasında nefsini terbiye etmesinde hem de sosyal, iktisadi ve hukuki hayatını düzenlemesinde yegane rehber olan tevhid hakikati, bireyi ve toplumu sırat-ı müstakime ulaştıran en temel unsurdur41312.
Kaynaklar
-
1 Veda Hutbesinde İnsan Hakları KitapKaynakta geçen ifade:
Tevhid kaidesi, Allah-u Teala'nın varlığı ve birliğini, noksan sıfatlardan münezzeh, kemal sıfatlarla muttasıf oluşunu esas alan ve her türlü hayrın, müspetin kaynağı olan bir itikat sistemidir. Akaid ilminde iman, hem Allah'ın varlığına ve kemal sıfatlarına, hem de Hz. Muhammed Aleyhisselam'ın hak peygamber olduğuna ve Allah'tan getirdiği bütün hükümlere kalple inanmak ve bu inancı dille de söylemektir.
-
2 Mevlid Kandili'miz mübarek olsun Köşe yazısıYeni Mesaj · 11 Aralık 2016Kaynakta geçen ifade:
İslam dini Allah'ın (c.c.) birliği, yani Tevhid akidesi üzerine bina edilmiştir. Bu dinin Peygamberi Hz. Muhammed (s.a.v.) de tevhidin simgesidir. Oysa bir dinin insanlar tarafından anlaşılabilmesi ve yaşantıya geçirilmesi için o dinin bizzat peygamberi tarafından eksiksiz ve en mükemmel şekilde yaşanması gerekir.
-
3 Millî ve dinî bütünlük Köşe yazısıYeni Mesaj · 19 Ağustos 2022 · Dinî bütünlüğümüzün teminatı olarak millî bütünlüğümüzKaynakta geçen ifade:
Tevhid ise, İslam'ın insanlığa hediyesidir. Daha doğrusu, İslam zaten tevhidin kendisidir; ama ilmi ve ıstılâhî tabirle; İslam'ın ruhu, kalbi yahut beyni mesabesindedir. Bu sebeple tevhid deyince akla İslam, İslam deyince de akla tevhid gelir.
-
4 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Bunun anlamı şudur: Tevhid ve İslam, salt akılla, rehbersiz yorumlarla değil, ancak haktan vahiyle desteklenen Allah elçisi, nebi ve resullerin rehberliğiyle anlaşılabilir. Tevhid, insanın hem iç hem de dış tabiatının şekillenmesinde yegane temel ve müessir unsurdur. Nitekim tevhid aynı zamanda insanın iç alemindeki olgunlaşma olan nefs terbiyesi ve tezkiyesinin gerçekleşmesinde, iç inkılabının gerçekleşmesinde yegane unsurdur.
-
5 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Güzel isimlerin sahibi olan Rabbimizin en güzel isimlerinden ikisi tevhidi vurgulamaktadır. "Ehad" kelimesi Allah'ın zatında bir, Vahid ismi ise on dört sıfatın sahibi olarak tek olduğunu ifade eder. Varlık sahnesinde ferdi plandan sosyal hayata uzanan vahdet ve kesret dinamizmi, bu esma ve sıfatların tecellileridir.
-
6 İslam ve Mevlana KitapKaynakta geçen ifade:
Bu temel gerçek doğrultusunda Cenab-ı Hakk'ın iki tür sıfatı mevcuttur: Zati sıfatları: 1. Vücut, var olması. 4. Muhalefetün lil-havadis, hiçbir şeye benzememesi. Subuti sıfatları: 1. Hayat sahibi.
-
7 İmam Cafer-i Sadık Kitapİmam Cafer Es-Sadık serisi · 3. Kısım · 15. Bölüm. Caferiliğin Temel EsaslarıKaynakta geçen ifade:
28. İlke: Tevhidin ilk mertebesi Tevhid-i Zati'dir. Tevhid-i zati iki kısımdır: a. Allah Teala'nın zatı tek ve eşsizdir. b. Allah Teala'nın zatı basittir, yalındır.
-
8 İmam Cafer-i Sadık Kitapİmam Cafer Es-Sadık serisi · 3. Kısım · 15. Bölüm. Caferiliğin Temel EsaslarıKaynakta geçen ifade:
31. İlke Tevhidin dördüncü merhalesi, rububiyetle âlem ve insanı yönetmekte tevhiddir. Rububiyette tevhidin iki boyutu vardır: 1. Tekvini yönetim, 2. Teşrii yönetim. Tekvini yönetim, varlık alemini yönetmektedir.
-
9 İslam ve Mevlana KitapKaynakta geçen ifade:
Esasen tevhidle nübüvvet ayrı şeyler olmayıp birbirinin tamamlayıcısıdır. Bir başka ifadeyle gerçek anlamda tevhide ulaşmak ancak nübüvvet yoluyla mümkündür. O halde pratik anlamıyla söylersek, gerçek anlamda tevhide ulaşmak için nübüvvete, nübüvvete ulaşmak içinse velayet yoluna muhtacız.
-
10 Birliğe Doğru KitapKaynakta geçen ifade:
İnsanların kendi vücut aleminde, ikliminde birliğe kavuşması lazım ki, o birlerden vücuda gelen cemiyette de vahdet olabilsin. Ve nefsin itminanı, yani tatmin olması, "La ilahe illallah" cümlesini vücut ikliminde bir muhabbette duymasıyladır. Bu muhabbet söylenen tevhid cümlesidir ki, nefsin itminana erdiğini ifade eder ve nefis inkardan vazgeçer.
-
11 İslam'da Zikir Kitap3. Bölüm: Zikrullah. Kelime ve ıstılah manaları bakımından zikirKaynakta geçen ifade:
Zikir, tevhidi kalpte hakim kılmanın yegane yoludur. İmam-ı Gazali, İhyau Ulumi'd-Din adlı eserinde bu hakikati şöyle vurgular: Tevhid, iç içe iki perdesi olan kıymetli bir cevherdir. Ancak ısrarlı ve devamlı zikir insanı tevhidin hakikatine ulaştırır.
-
12 Haftanın Sohbeti - Avrupa Birliği - İstanbul Sohbet1 Ocak 2000Kaynakta geçen ifade:
Vahiy dini olan İslam'ın temeli tevhid akidesi. Şimdi bizim tevhid anlayışımız, siyasi hayatımızda vardır, iktisadi hayatımızda vardır, hukuki hayatımızda vardır, örfümüzde vardır. Tevhid akidesi bizim bütün hayatımıza sirayet etmiştir.
-
13 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Tevhidin, müminin iç ve dış tabiatına hâkim olup, onu disiplin altına alması, orijinal olarak "ilahi kelimetullah" diye ifade edilir.
-
14 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 13. Bölüm: Mekke dostlarına kavuşuyorKaynakta geçen ifade:
Halbuki Veda Hutbesi ise, tevhid itikadını esas alan dünya, kainat ve hayat görüşü olan tevhidi dünya görüşünden kaynaklanmıştır. Veda Hutbesi'yle ve diğer birçok ilahi ve nebevi delillerle ortaya çıkan İslam'ın insana bakış modeli, bu sebeplerle Batı'nın materyalist mantığından çok uzaktır. Resulullah'ın tesis ettiği İslam cemiyetinde, insana aziz ve muhterem bir varlık olarak bakılır ve gerçekte insan, mahlukatın eşrefidir.
-
15 Tevhidin Merkezi Ehl-i Beyt KitapKaynakta geçen ifade:
Şii âlemi ve Sünni dünya için müşterek payda Ehl-i Beyt'tir. Her iki dünya da Ehl-i Beyt merkezinde akaidini ve İslam'ın şartlarını yaşamalıdır. Bu tevhid, sosyal hayata da yansımalı; siyasette, kültürde, medeniyette bir ve beraber olunarak İslam kardeşliği temin edilmelidir.
-
16 Tevhidin merkezi Ehl-i Beyt Köşe yazısıYeni Mesaj · 12 Şubat 2016Kaynakta geçen ifade:
Resulullah'tan sonra yol gösterici Ali'dir ve O'nun ardından birbirinden sonra gelen vasilerdir." Ehl-i Beyt'e değerini Cenab-ı Hakk (cc) vermiştir. Bu sebeple tevhidin, İslam birliğinin merkezi Ehl-i Beyt'tir. Bugün Şii - Sünni mücadelesi şeklinde Müslüman'ın Müslüman ile süregelen savaşının esasen batının oyunu olduğu iyi görülmelidir. Şii ve Sünni dünya kesinlikle bir ve beraber olmalıdır. Kaynaklar savaşının yaşandığı Ortadoğu'da ve tüm dünyada…
Bu sayfa 10 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.