Mevlana
Mevlana kimdir ve Mevlana'nın düşüncesi hakkında neler anlatılıyor?
Cevap
Hz. Mevlana, bir mümin ve Müslüman olmanın ötesinde zamana sahip kamil bir mürşid, cihanşümul bir İslam davetçisi, aşk derecesinde İslam'ı yaşayan bir arif, kul, mütefekkir ve İslam alimidir123. 1203 yılında Horasan'ın Belh şehrinde dünyaya gelmiştir4. Babası Sultanu'l Ulema olarak bilinen Bahaddin Veled, annesi ise Harzemşahlar'dan bir prenses olan Mü'mine Hatun'dur4. Babası hakkında Belh şehrinde çıkarılan haksız söylentiler ve fitne dönemi nedeniyle Nişabur, Bağdat, Mekke ve Medine'deki dönemlerin ardından 1219'da Selçuklu Hükümdarı I. Alaaddin Keykubat döneminde ailesiyle Konya'ya yerleşmişlerdir456. Babası 1231 yılında Konya'da vefat etmiştir5.
Hz. Mevlana'nın Mürşitleri ve Yetişme Süreci
- İlk manevi terbiyesini babası Bahaddin Veled Hazretleri'nden almıştır4.
- İkinci hocası, babasının haleflerinden riyaziyatı iyi bilen ve onu devamlı oruç ibadetiyle nefs basamaklarından yüksetmek için engin bir çileye sokan Seyyid Burhaneddin Hazretleri'dir478.
- Mevlana, Kayseri'ye yerleşmek isteyen Seyyid Burhaneddin'e naz edip bindiği katırı devirerek ayağının kırılmasına sebep olmuş, Seyyid Burhaneddin ise "Bizi Celaleddin göndermiyor" diyerek tatlı bir tebessümle karşılık vermiştir4.
- Seyyid Burhaneddin bir süre sonra "Bir postta iki aslan oturmaz" diyerek Mevlana'dan ayrılmıştır4.
- Vuslata giden yoldaki üçüncü hocası ise Şems-i Tebrizi'dir4.
- Medreseden çıktığı bir sırada Şems ile karşılaşmış ve Şems'in Beyazıd-ı Bestami ile Hz. Muhammed konulu sorusuna Hz. Muhammed'in büyüklüğünü belirterek cevap vermiştir4.
Düşünce Yapısı ve İleri Sürülen Yanlış Görüşler
- Mevlana'nın çağrıları çeşitli çevrelerce saptırılarak hümanist, mistik veya evrimci/Darvinist olduğu öne sürülmüştür19.
- Felsefi ekollerin kaynağı akıl iken, Mevlana görüşlerini şahsi veya önceki düşünürlerin görüşleri olarak değil, Kur'an'ı ilham kaynağı alarak temellendirmiştir10.
- Hümanizm insanı merkez alan ve insanı putlaştıran bir felsefi ekolken, Mevlana "Her şey Allah içindir" prensibine bağlı kalmıştır910.
- Mistisizm Eflatun'un idealizminden etkilenen felsefi bir akım ve sırlarla ilgili bir yoldur; tasavvuf ise nefis tezkiyesi ve ruh terbiyesi ile kemale erdirme yoludur911.
- Mevlana, eserlerinde Kuran'ın kölesi ve Muhammed Muhtar'ın yolunun tozu olduğunu vurgulamıştır4.
Sema ve Zikir Anlayışı
- Mevlana'da sema, dönerek Allah'ı zikretmek olup, mahlükatın lisan-ı hal ile zikrini sembolize etmektedir12.
- Evrendeki atomların dönüşünden yıldızların hareketine kadar her şeyin zikir halinde olduğunu Kuran'ı Kerim ayetleriyle ifade etmiştir1213.
- Hz. Peygamber'in de ilahi aşk cezbesiyle sema yaptığı kaynaklarda yer almaktadır12.
Sonuç
Hz. Mevlana, uluhiyet ve tevhid inancı ile İslam'ı yaşamış, nefis tezkiyesi, istikamet, teslimiyet ve zikir ile vuslata ermiş, ebediyete 1273 yılında kavuşmuş büyük bir mana eridir4.
Kaynaklar
-
1 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
İslam ve Mevlana 1. Mevlana bir mümin, bir Müslüman olmanın ötesinde, zamana sahip kamil bir mürşid, cihanşümul bir İslam davetçisidir.
-
2 İslam ve Mevlana KitapKaynakta geçen ifade:
O halde Mevlana, İslam'ı aşk derecesinde yaşayan bir arif, bir kul, bir mütefekkir, bir İslam alimidir.
-
3 Hasbihal Programı - Hazret-i Mevlâna Sohbet17 Aralık 1999Kaynakta geçen ifade:
Şimdi Hz. Mevlana bizim millet olarak Tanıyıp çok sevdiğimiz, peygamber vekili diye kabul ettiğimiz hak dostu, Allah'a aşık bir er kişidir, kamil insandır, velidir. Mevlana insan-ı kamil dedik, bir velidir dedik. Mümin olarak bizim örneğimiz Hz. Muhammed Aleyhisselam Efendimiz'dir.
-
4 Hz. Mevlana Köşe yazısıYeni Mesaj · 17 Aralık 2013Kaynakta geçen ifade:
Babası Sultanu'l Ulema diye bilinen Bahaddin Veled, annesi Harzemşahlar'dan bir prenses olan Mü'mine Hatun'dur. İlk manevi terbiyesini babası Bahaddin Veled Hazretleri'nden alan Mevlana Celaleddin, daha sonra babasının halifelerinden Seyyid Burhaneddin Hazretleri'nin disiplinine girmiştir. Mevlana o kadar yükselmiştir ki, Konya'dan çıkıp Kayseri'ye yerleşmek isteyen üstadı Seyyid Burhaneddin'e gönül etmiş, bindiği katırı bu nazla devirerek ayağının kırılmasına sebep olmuştur.
-
5 Hz. Mevlana Köşe yazısıYeni Mesaj · 20 Aralık 2011Kaynakta geçen ifade:
Hazret-i Mevlana, 1203 tarihinde Horasan'ın Belh şehrinde dünyaya teşrif etmiştir. Belh şehrinde babası hakkında çıkarılan haksız söylentiler nedeni ile buradan ayrılışlarının ardından Nişabur, Bağdat ve Mekke ve Medine'de geçirilen dönemlerden sonra, 1219 senesinde Selçuklu Hükümdarı Alaaddin 1. Keykubat döneminde ailesi ile beraber Konya ya yerleşmiştir. Babası 1231 yılında burada vefat etmiştir.
-
6 Şeb-i Arus Hz. Mevlana'yı Anma Programı - İstanbul Cevahir Kongre Merkezi 17 Aralık 2012 Sohbet17 Aralık 2012Kaynakta geçen ifade:
Onlar Belh şehrinde oturuyorlardı. Biliyorsunuz Belh'in eski hükümdarı İbrahim bin Ethem. Mevlana, babası Belh şehrinde çok düzenli, çok mükemmel bir hayat, ilim olarak, tahsil olarak, öğretim olarak yaşadıkları dönemde Dostları, arkadaşları, komşuları onları çekemediler.
-
7 Hz. Mevlana Köşe yazısıYeni Mesaj · 10 Aralık 2012Kaynakta geçen ifade:
İlki, çocukluk ve delikanlılık dönemlerinin yanında geçtiği kendi öz babası Sultan’ul Ulema Bahaeddin Veled Hazretleri; ikincisi nefis tezkiyesinde onu çok ciddi bir gönül adamı yapacak, nefis merdivenlerinden yükselmesi için engin bir çileye sokacak olan büyük insan Seyyid Burhaneddin Hazretleri ve üçüncüsü aşk ülkesindeki vuslat kapısı Şems'dir.
-
8 Hasbihal Programı - Hazret-i Mevlâna Sohbet17 Aralık 1999Kaynakta geçen ifade:
Ondan sonra onu terbiyede ikinci şahıs vazife alıyor. Şu anda Konya'da türbesi bulunan Seyyid Burhaneddin Hz. Hz. Mevlana'nın ikinci hocasıdır. Devamlı surette onu riyaziyatla terbiye ediyor.
-
9 Hz. Mevlana'yı rahmetle anıyoruz Köşe yazısıYeni Mesaj · 19 Aralık 2016Kaynakta geçen ifade:
Mevlana'nın müsamahakâr görüşleri, "kim olursan gel yine gel" şeklindeki herkesi İslam'a davet eden sözleri, diyalogcu çevrelerce saptırılmış ve onun hümanist, mistik veya evrimci olduğu gündem edilmiştir. Keza, mistisizm Eflatun'un idealizminden etkilenen felsefi bir akımdır ve Darvinizm biyolojik bir nazariye ve yine felsefedir.
-
10 İslam ve Mevlana KitapKaynakta geçen ifade:
Mevlana'nın inanç ve düşüncelerinin, söz konusu felsefi ekollerle ilişkisinin olmadığı hususunda temel tespit şudur: Her şeyden evvel felsefi ekoller insan düşüncesinin mahsulüdür ve bunların kaynağı akıldır. Halbuki Mevlana görüşlerini ne kendisinden evvelki düşünürlerden yola çıkarak, ne de bağımsız olarak kendi şahsi görüşü olarak ortaya koymuş değildir. Halbuki Mevlana, inancı, düşüncesi, davası ve duygularıyla Her şey Allah içindir prensibine sadık kalmıştır.
-
11 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
Bu soruya doğru cevap verebilmek için, mistisizmle Mevlana'nın mektebi olan tasavvufu birbiriyle karıştıranların ya da bunları birbirinin yerine ikame etmek isteyenlerin yanıldıkları noktayı açıklamak yeterli olacaktır. Mistisizm, sözlüklerde itikadi duyuş, seziş, duyguda aşırı olan felsefi bir doktrin, sırlarla ilgili yol olarak tanımlanmaktadır. Tasavvuf ise Allah Celle Celalühü'ye ulaşmak için nefis tezkiyesi veya ruh terbiyesi sayesinde kemale erdirme yolu ve metodudur.
-
12 Mevlana'yı anıyoruz Köşe yazısıYeni Mesaj · 16 Aralık 2014Kaynakta geçen ifade:
Atomların dönüşü, yıldızların hareketi, evrendeki her şeyin hareket haliyle yaptıkları, Cenab-ı Hakk'ı, Allah'ı zikirdir.
-
13 Sünnet KitapKaynakta geçen ifade:
Üstat, zikir bir ibadet, bir iş, bir ilimdir. Zikir başlı başına bir ilimdir. Her türlü ilimde bir öğretmen gerekir de zikir ilminde niye gerekmesin?
Bu sayfa 10 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.