İnsan hakları ve Veda Hutbesi
Veda Hutbesi'nde insan haklarıyla ilgili neler anlatılıyor?
Cevap
Veda Hutbesi, insan hakları ve özgürlükleri bakımından Orta Çağ'dan kıyamete dek en mükemmel ve kamil manadaki bildiri hüviyetini taşımaktadır123. İslam'ın cihanşümul mesajını özetleyen bu tarihi hitabe, insanlığa dünya huzuru ve ahiret saadetini ihtiva eden bir kurtuluş reçetesi sunmaktadır23.
Kamil İnsan ve Kul Bilinci
- İslam dini, herhangi bir esası veya hakkı var etmeden evvel o esası yaşayıp uygulayacak kamil insanı eğitip yetiştirir45.
- Veda Hutbesi, hak ve hürriyetleri ikame etme sorumluluğunu idrak etmiş kamil insanı teminat olarak ortaya koymaktadır14.
- İnsanın insan olabilmesi için evvela kul olması, Allah'ı bilmesi ve hareketlerini mutlak hesap gününe göre kontrol etmesi gerekir16.
- İnsan haklarını savunan kişilerin öncelikle alemin yaratıcısını tasdik edip O'na inanması şarttır; nefsinde bu problemi çözememiş bir insanın başkalarının problemlerini çözmesi imkansızdır75.
- Veda Hutbesi'nin girişinde nefislerin fenalıklarından Allah'a sığınılmış ve kamil insanın en temel vasfının Allah'a iman ve kulluk olduğu vurgulanmıştır789.
Eşitlik ve Kardeşlik Esasları
Veda Hutbesi, ubudiyet şartları içinde insanlar arası eşitliği ve kanun önünde eşitliği vurgulamıştır12. Hitabede ırk ve soy üstünlüğü reddedilerek "ne Arabın Aceme ne Acemin Araba üstünlüğü yoktur" buyrulmuştur10. Hz. Peygamber teori ile pratiği birleştirerekuygulamıştır12.
Kan Davaları ve Faiz Uygulamaları
- Cahiliye devrinden kalma bütün kan davaları tamamen kaldırılmıştır1211.
- Kaldırılan ilk kan davası Abdülmuttalib'in torunu Rebiya'nın kan davasıdır1211.
- Her türlü faiz yasaklanmış ve kaldırılan ilk faiz Abdülmuttalib'in oğlu Abbas'ın ettiği faiz olmuştur12.
Korunması Gereken Beş Mukaddes Değer
- Veda Hutbesi'nde can, mal, namus (ırz), din ve akıl (veya vatan) emniyeti olmak üzere korunması gereken mukaddes ve muazzez varlıklar ortaya konmuştur712813.
- Can emniyeti açısından "bu gününüz nasıl mukaddes bir gün, bu ayınız nasıl mukaddes bir ay, bu şehriniz nasıl mukaddes bir şehir ise biliniz ki canlarınız, mallarınız ve ırzlarınız da, ta Allah'ın huzuruna çıkıncaya kadar bu mukaddes gün, bu mukaddes ay, bu mukaddes şehir gibi yekdiğerinize karşı mukaddestir" denilerek tecavüz haram kılınmıştır128.
- Her cani kendi suçundan sorumludur; evladın suçundan baba, babanın suçundan evlat sorumlu tutulamaz14.
Adalet ve Hak Anlayışı
- Veda Hutbesi'nde adaletin tesis edilmesi önemle vurgulanmış, "Ne zulmediniz ne de zulme uğrayınız" emri verilmiştir1214.
- Adaletin gerçekleşmesi için ölçünün hak ve adil olması şarttır; güçlü olan değil haklı olan esas alınmıştır14.
- İnsanın kendine ve nefsine de zulmetmemesi, kendi hakkına riayet etmesi zorunludur1514.
Kaynaklar
-
1 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap6. Bölüm: Allah'ın Emaneti Olarak Kadın. Kadının konumu meselesine farklı yaklaşımlarKaynakta geçen ifade:
Dolayısıyla, İslam'da hak ve hürriyetler, Allah'ı bilen, sorumluluğunun şuurunda olan, hareketlerini mutlak hesap gününe göre kontrol ve murakabe eden örnek ve mükemmel insanın teminatı altındadır. Veda Hutbesi bu manada insanlığın karanlıklar içinde kaldığı Orta Çağ'dan kıyamete değin en mükemmel insan hakları bildirisi hüviyetini taşımaktadır.
-
2 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 13. Bölüm: Mekke dostlarına kavuşuyorKaynakta geçen ifade:
İlliyyun makamı, akıl sahipleri içindir." İşte gerçek evrensel beyanname. Resul-i Ekrem ﷺ Efendimiz, Veda Hutbesi'yle adeta insanlığa bir kurtuluş mesajı sunmuştur. Söz konusu bu kurtuluş, hem dünyevi huzur ve sükunu, hem de ahiret saadetini ihtiva etmektedir. Resulullah'ın getirdiği ve tebliğ ettiği İslam, Cenab-ı Hakk'ın beşeriyete en büyük hediyesi olan düalist, ikili bir nizam ve ilahi sistemdir. Hem dünyayı hem de…
-
3 Veda Hutbesinde İnsan Hakları KitapKaynakta geçen ifade:
Veda Hutbesi diye anılan bu tarihi hitabe, yüce İslam'ın cihanşümul mesajını özetliyordu. İyi bir tetkik ve tahkikle bakıldığında İslam'ın cihanşümul mesajını özetleyen Veda Hutbesi'nin başlıca iki şeyi anlattığı görülecektir: Olgun vasıflı, mükellef ve mükemmel insan tipi ve bu örnek insanın üstleneceği misyon, ortaya koyacağı eser, vereceği mesaj.
-
4 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Resul-i Ekrem ﷺ'in veda haccında irad ettiği hutbesi, İslam esaslarının esaslarını hatırlatırken, aynı zamanda bu hakları uygulayacak ve koruyacak olan kamil insanı da ortaya koymaktadır. İşin sırrı, Veda Hutbesi'nde Hz. Peygamber ﷺ'in belirttiği ve diğer masum imamların hayat telakkisi olarak verdiği bu kamil insanın yetiştirilmesindedir. Hak ve hürriyetleri kendi nefsinde yaşayamayan insan, onları başkalarına vaat edemez.
-
5 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
İslam dininin temel kaidelerini gözden geçirdiğimiz zaman, açık olarak görülen şu husus mühimdir: İslam bir esası var etmeden evvel, o esası yaşayıp uygulayacak insanı yetiştirir. İslam, insan haklarını sunmadan önce bu hakları uygulayacak olan insanı eğitir ve yetiştirir. Bu durumun bize açıkça ifade ettiği şudur: İnsan haklarını savunan insanların evvela bu âlemin yaratıcısını tasdik edip, O'nu kabulle hakkını vermeleri lazımdır.
-
6 Sahura Doğru Programı - Ramazan-ı Şerif - Kur’an-ı Kerim – İman Sohbet2 Ocak 1999Kaynakta geçen ifade:
Gerek Veda Hutbesi'nde, yani insan haklarında, gerekse Rahmeten lil-Alemin eserimde genişçe bahsettiğim bir konu vardır. Şayet Hristiyanlar kurtulmuş olsaydı Allah'ın sevgilisi fuzuli bir iş yapar mıydı? İnsanın insan olabilmesi için evvela kul olması lazım.
-
7 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Görülecektir ki, İmam Seccad aleyhisselamın hakların tanımı, korunması ve kullanılmasıyla ilgili hükümleri, kamil manada bir kulluk temeline dayanan Veda Hutbesi'nin amacıyla aynıdır. Hz. Peygamber ﷺ, Veda Hutbesi'nin girişinde Allah'a hamd ve sena ederek başlar ve şöyle buyurur: "Allah'a hamd ve sena ederiz. O'na döneriz." Nefislerimizin fenalıklarından ve kötü emellerinden ona sığınırız.
-
8 İmam Zeynelabidin Es-Seccad Kitap2. Kısım · 18. Bölüm: İmam Zeynelabidin'in ekolünün temel esaslarıKaynakta geçen ifade:
Resul-i Ekrem ﷺ, Veda Hutbesi'nde bu mukaddes değerleri şöyle buyurmuştur: "Bu gününüz nasıl mukaddes bir gün, bu ayınız nasıl mukaddes bir ay, bu şehriniz nasıl mukaddes bir şehirse, biliniz ki canlarınız, mallarınız, ırzlarınız da Allah'ın huzuruna çıkıncaya kadar bu mukaddes gün, bu mukaddes ay, bu mukaddes şehir gibi yekdiğerinize karşı mukaddestir.
-
9 İslam ve Mevlana Kitap8. Bölüm: Vuslat Yolunda Aşk İklimleri a. Muhabbetullah ve Hz. MevlanaKaynakta geçen ifade:
Şu ayet-i kerimeler bunu anlatır: "Göklerde ve yerde kim varsa, onlar da gölgeleri de sabah akşam ister istemez Allah'a secde eder. Yedi gök, yer ve bunların içinde bulunanlar onu tesbih ederler. Onu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur." Şu husus katiyetle bilinmelidir ki, kamil anlamda kulluğun gerçekleşmesi için nefis terbiye ve tezkiyesi şarttır.
-
10 İstikrar için birlik zamanı Köşe yazısıYeni Mesaj · 3 Nisan 2015Kaynakta geçen ifade:
Devlet adamlığından beklenen vatandaşın ve çağın ihtiyaçlarına göre acil ve gerekli tedbirleri alabilmesidir.Bir kesimi, hele hele yargı gibi adaletin tesis edildiği önemli bir bölümü karşısına almak diğerlerine hiçbir şey kazandırmaz.Türkiye Cumhuriyeti'nde bugün yaşanıldığı gibi adalet mensuplarının cübbe giyerek tepki verdiği, bütünün adalet terazisi olanların, bir tarafı temsil ettiğini açıkladığı böyle bir süreçle ilk defa karşılaşıyoruz.Herkes sakin olmalı, sabırla ve sağduyu…
-
11 İslam'la terör asla bağdaşmaz Köşe yazısıYeni Mesaj · 23 Eylül 2001Kaynakta geçen ifade:
Yine Veda Hutbesi'nde "Eskiden (Cahiliyet devrinden) kalma bütün kan davaları tamamen kaldırılmıştır. Kaldırdığım ilk kan davası da Abdülmuttalip oğlu Rebia'nın kan davasıdır" beyanları yer almaktadır.
-
12 İnsan hakları konusu Köşe yazısıYeni Mesaj · 9 Ocak 2015Kaynakta geçen ifade:
Veda Hutbesi'ndeki şu ifadelere dikkat edelim:"Bu gününüz nasıl mukaddes bir gün, bu ayınız nasıl mukaddes bir ay, bu şehriniz nasıl mukaddes bir şehir ise biliniz ki canlarınız, mallarınız ve ırzlarınız da, ta Allah'ın huzuruna çıkıncaya kadar bu mukaddes gün, bu mukaddes ay, bu mukaddes şehir gibi yekdiğerinize karşı mukaddestir. Bunlara tecavüz haramdır." Bu İslam'ın kıyamete kadar bütün insanlığa verdiği evrensel mesajın mükemmel bir ifadesidir.
-
13 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
Ahirete inanmaksa olaya apayrı bir boyut kazandırır ve şahsı kemale erdirir. Veda Hutbesi'nde Peygamberimiz bu gerçeklere temas ederek, insan haklarını verecek ve koruyacak şahsın karakterini tespit etmiştir. Peygamberimiz Veda Hutbesi'nde, vatanın, malın, canın, namusun, inanç ve ibadetin mukaddes ve muazzez olduğunu beyan etmiştir.
-
14 İslamiyet’te adaletin eriştiği zirve Köşe yazısıYeni Mesaj · 7 Kasım 2021Kaynakta geçen ifade:
Şu mübarek sözler adaletin esaslarını vurgular: "Ey insanlar! Her cani, kendi suçundan kendisi sorumludur. Hiçbir caninin işlediği suçun cezasını evladı çekmez. Hiçbir evladın suçundan da babası mesul edilemez." "Ne zulmediniz, ne de zulme uğrayınız." "Haksızlık yapmayın. Haksızlığa boyun eğmeyin. Ahalinin haklarını gasp etmeyin. Sakın Benden sonra kâfirlerin yaptığı gibi birbirinizle boğuşmayın." Adaletin tahakkukunda esas; zalim de, mazlum da olmamaktır.
-
15 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 13. Bölüm: Mekke dostlarına kavuşuyorKaynakta geçen ifade:
İnsan kendine de zulmedemez. Nitekim Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir hadislerinde kişinin riayet etmesi gereken hakları şöyle ifade etmişlerdir: "Muhakkak ki nefsinin senin üzerinde hakkı vardır. Ailenin senin üzerinde hakkı vardır ve Allah'ın senin üzerinde hakkı vardır. Öyleyse her hak sahibine hakkını ver." Görüldüğü üzere Veda Hutbesi bundan 14 asır evvel beyan edilmiş, insan hak ve hürriyetleri niteliğindedir.
Bu sayfa 10 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.