İmam Ali Hadi

Prof. Dr. Haydar Baş'ın aktardığı kaynaklara göre İmam Ali el-Hadi, Ehl-i Beyt imamlarının onuncusudur¹. Kendisi hicri 212 yılında Medine'de dünyaya gelmiş²³ ve 254 yılında halife Mu'tezz döneminde şehit edilmiştir²¹³. Asıl künyesi Ebu'l-Hasan'dır². Aynı künyeye sahip İmam Musa Kazım ve İmam Rıza'dan ayırt edilmek için "Ebu'l-Hasan es-Salis" olarak anılmıştır². En çok bilinen lakapları Hadi ve Naki'dir²⁴. Ayrıca Murtaza, Fetta, Nasih, Mütevekkil (Abbasi halifesinin de bu lakabı taşıması nedeniyle İmam bu lakapla çağrılmayı men etmiştir), Necip, Âlim, Fakih, Emin, Mütemen, Tayyib ve Askeri gibi lakapları da bulunmaktadır²³. İmam Hadi ve oğlu el-Askeriyyen, iki Askeri olarak bilinmektedir².

Doğumu ve Hz. Peygamber'in Müjdesi

1. Resulullah, İmam Hadi'nin doğumunu, İmam Cevad'ın sulbünde ne azgın ne de taşkın, iyi, kutlu, hoş ve temiz bir nutfe yerleştirildiğini belirterek müjdelemiştir²⁵.
2. Allah katında kendisine Ali bin Muhammed adı verilmiştir²⁵.
3. Üzerine sekine ve vakar elbisesi giydirilmiştir²⁵.
4. Ellerinin ayasından bütün ilimleri ve her gizli sırrı içine yerleştirildiği, göğsünde ise kendisine bildirdiği şeylerin bulunduğu ve düşmanlarından sakınıldığı ifade edilmiştir²⁵.

İmamet Dönemi ve Abbasi Halifeleri

1. İmam Hadi'nin hayatı iki aşamada değerlendirilmektedir². Birinci aşama babasının imametinde geçirdiği dönemdir; bu dönem 212 ile 220 yılları arasında en fazla 8 sene sürmüş ve Memun ile Mu'tasım dönemlerine tanıklık etmiştir².
2. İkinci aşama 220 yılında imamlık görevini üstlenmesiyle başlar² ve 254 yılında şehit edilmesine kadar yaklaşık 34 yıl sürer²⁶.
3. İmam Hadi, imameti süresince altı Abbasi halifesinin saltanat dönemine tanık olmuştur: Mu'tasım (218-227), Vasık (227-232), Mütevekkil (232-247), Muntasır (247-248), Müstain (248-252) ve Mutez (252-255)².
4. Tabersi ve İbn-i Şehraşub'a göre Ehl-i Beyt dostlarının tamamının İmam Hadi'nin imameti konusunda icma etmeleri, o hazretin imameti için en açık delildir⁶. Ayrıca İmam Cevad Bağdat'a çağrıldığında tehlike sezip yerine İmam Hadi'yi vekil tayin ettiği ve yazılı nas bıraktığı da zikredilmektedir⁶.

Samarra'ya Sürgün Edilmesi ve Kerametleri

1. Halife Mütevekkil, Ehl-i Beyt'e düşmanlığıyla bilinen İmamü'l Haremeyn'in ihbarları ve İmam'ın halkı kendisine davet ettiğine dair iddialar nedeniyle İmam Hadi'den şüphelenmiştir⁴¹.
2. Mütevekkil, tahta çıkışından iki yıl sonra (244 yılında) Yahya bin Herseme'yi Medine'ye göndererek İmam Hadi'yi Samarra'ya getirtmiş ve hapsettirmiştir¹. Şeyh Müfid, İmam'ın Samarra'da on sene ve birkaç aydan fazla kaldığını belirtmektedir¹.
3. Samarra yolculuğunda kurak arazide su dolu bir vadiyi tarif etmesi ve kör çocuğu için dua isteyen bir kadının çocuğunun gözlerinin açılması gibi kerametler gerçekleşmiştir¹. Samarra'da "Zavallılar Hanı" denilen yere yerleştirilmiştir¹.
4. Samarra'da Resulullah'ın kızı olduğunu iddia eden bir kadının durumunu soranlara İmam Hadi, Zeyneb'in falan senenin, falan ayının falan gününde vefat ettiğini söyleyerek durumunu açıklamıştır¹.

İlim Anlayışı ve Görüşleri

1. İmam Hadi, ceddi diğer imamlar gibi geniş bir ilme sahipti ve özellikle tıp bilgisine kıyasla görme konusundaki ilmi hayranlık uyandırıcıydı⁷.
2. Ahmed b. İshak'ın Allah'ı görme meselesi hakkındaki mektubuna cevaben, gören ile görülen arasında gözün işlediği bir hava ve benzerlik olması gerektiğini, aksi takdirde yaratan ile yaratılan arasında benzerlik (Tevhid'e aykırılık) doğacağını açıklamıştır⁷.
3. Allah'ın Kendisini vasfettiği vasıftan başkasıyla vasfedilemeyeceğini, duyuların, vehimlerin, fikirlerin ve gözlerin O'nu kuşatmaktan aciz olduğunu, niteliği ve mekânı yarattığını fakat kendisinin nitelik ve mekândan münezzeh olduğunu belirtmiştir⁷.
4. Kendisinden sonraki imamın oğlu Hasan olduğunu, Hasan'dan sonra ise yeryüzünü hak ve adaletle dolduracak olan oğlu Kaim'in (Mehdi) geleceğini bildirmiştir⁷.

Sonuç

İmam Ali el-Hadi (Naki), Abbasi halifelerinin ağır baskı, gözetim ve sürgün politikaları altında geçen imamet hayatında Ehl-i Beyt mektebini korumuş, ilmi birikimi ve kerametleriyle öne çıkmış, hicri 254 yılında şehit edilerek babasının yanı başına defnedilmiştir²⁴¹³.