Faiz
Faiz neden haramdır ve faizin ekonomiye zararları nelerdir?
Cevap
Faiz; ekonomilerin dengesini bozarak sermayenin belli ellerde tekelleşmesine yol açan, sosyal adaletin gerçekleşmesine mani olan, hileli bir yolla çalışmadan kazanmayı amaçlayan ve ticaret mantığıyla izah edilemeyen iktisadi bir hastalıktır12. Faiz mantığı, hak ölçülerle bir nevi savaşı tırmandırdığı için faizle iştigal edenlerin Allah'la harp halinde olduğu haber verilmiştir34. Faiz, İslam dini tarafından kesin olarak yasaklanmış ve Veda Hutbesi'nde de faizin her türlüsünün kaldırıldığı vurgulanmıştır35. Ayrıca faiz, enflasyonun en temel sebeplerinden biridir6.
Faizinin Haram Kılınma Sebepleri ve Dini Hükümleri
- Kur'an-ı Kerim'de faiz hakkında "Ey iman edenler! Kat kat yaparak faiz yemeyin ve Allah'tan korkun ki felah bulasınız" buyrulmuştur1.
- Faiz yiyenlerin mahşerde ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkacakları ve bunun sebebinin "zaten alışveriş de faiz gibidir" demeleri olduğu belirtilmiştir; Oysa Allah alışverişi helal, faizi haram kılmış ve kim faizciliğe dönerse cehennemde temelli kalacaklarını bildirmiştir1.
- Borçta faizin haram olmasının sebebi; iyiliğin ortadan kalkmasına, malların telef olmasına, halkın faydalanmaya ve kara rağbet edip borç vermeyi terk etmesine yol açmasındandır7.
- Cahiliye devrinde Arapların veresiye alışveriş yapıp borcun vakti geldiğinde ödeyemeyenlerin alacaklılar tarafından borcun fazlalaştırılıp müddetin uzatılması ve Beni Sakif kabilesi ile Beni Nadir kabilesi arasındaki uygulamalar üzerine faiz ayetleri nazil olmuştur1.
- Resul-i Ekrem Veda Haccı'nda ribanın haram olduğunu, daha önce kararlaştırılmış mürabaların da haram ve batıl olduğunu beyan etmiş; ilk kaldırdığı faizin ise amcası Abbas bin Abdülmuttalip'in ettiği faiz olduğunu belirtmiştir58.
Faizin Ekonomik ve Sosyal Zararları ile Tahribatları
- Faiz, enflasyon, deflasyon, stagflasyon, resesyon ve işsizlik gibi birçok iktisadi hastalığın ana kaynağıdır910.
- Paranın faiz geliri elde etmek üzere piyasalarda dolaşması, paranın belli ellerde stoklanmasına ve tekelleşmesine yol açar; bu durum tüketimin ve dolayısıyla üretim ile arz-talep dengesinin bozulmasına neden olur2911.
- Parayı faize verenler o parayla iş yapma imkanından mahrum kalıp işsiz bekler, tembelliğe alışır ve kendilerine ile insanlığa hayırlı hizmetler sunamazlar412.
- Faiz, Karz-ı Hasen denilen Allah için yardımlaşma şuurunu ortadan kaldırır; faziletlerin yerini menfaat ve çıkar hesapları alarak insanı egoist, dengesiz yapar ve feragat ile fedakarlık ruhunu öldürür34.
- Toplumda zıtlaşma, cepheleşme, hasetlik, kin ve buğz gibi manevi hastalıklar yerleşerek sıcak çatışmalara kadar varan düşmanlıklar baş gösterir412.
- Faiz, ülkelerin borçlanmasına yol açarak zamanla hem anapara hem faiz ödemek için yeniden borçlanmalarına, vergilerin faiz ödemelerine aktarılmasına ve ekonomilerin yabancı kontrolüne geçmesine sebep olur913.
Sonuç
Faiz, bireysel ahlaktan toplumsal yapıya ve ekonomik istikrara kadar her alanda büyük bir içtimai felaket ve iktisadi anarşi doğurmaktadır312. Sağlıklı bir ekonominin temini ve adil bir düzenin kurulabilmesi için faizin sıfırlanması ve faizsiz bir ekonomik modelin hayata geçirilmesi şart koşulmuştur610.
Kaynaklar
-
1 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap3. Bölüm: Varlık ve Yaratılış Hikmeti, Kulluk Gerçeği ve İnsanKaynakta geçen ifade:
Bir başka ayet-i celilede ise faiz hakkında şöyle buyurulmuştur: "Faiz yiyenler, mahşerde ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların 'Zaten alışveriş de faiz gibidir' demelerindendir. Oysa Allah, alışverişi helal, faizi haram kıldı. Kim faizciliğe dönerse, işte onlar cehennemliktir. Onlar orada temelli kalacaklardır." Faizi yasak eden bir diğer ayet-i kerime: "Ey inananlar! Allah'tan sakının! İnanmışsanız faizden arta kalmış hesaptan…
-
2 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
Bilindiği üzere faiz, ekonomilerin dengesini bozan ve sermayenin belli ellerde tekelleşmesine yol açmak suretiyle sosyal adaletin gerçekleşmesine mani olan bir iktisadi hastalıktır. Temelde faiz, çalışmadan kazanmak gibi hileli bir yolla revaç bulduğu için ticaret mantığıyla izah edilemez.
-
3 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Diğer taraftan faiz, Karz-ı Hasen denilen Allah için yardımlaşma şuurunu da ortadan kaldırır. Kısaca faiz mantığı, Allah ile harp halinde olduğu gerçeği haber verilmiştir. Bu büyük felaket, Veda Hutbesi'nde de dile getirilerek faizin her türlüsünün kaldırıldığı vurgulanmıştır.
-
4 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap3. Bölüm: Varlık ve Yaratılış Hikmeti, Kulluk Gerçeği ve İnsanKaynakta geçen ifade:
Zira parasını faize verenler o parayla iş yapma imkanından mahrum olarak işsiz bir şekilde bekler. Hem tembelliğe alışır hem atıl kaldığı için kendine ve insanlığa hayırlı hizmetleri sunamaz. Diğer taraftan faiz, Karz-ı Hasen denilen Allah için yardımlaşma şuurunu da ortadan kaldırır.
-
5 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap3. Bölüm: Varlık ve Yaratılış Hikmeti, Kulluk Gerçeği ve İnsanKaynakta geçen ifade:
Zekat emri, faizin haram edilmesi, alışverişin ibadet kabul edilmesi, hileli satış, karaborsa vs. gibi fiillerin yasaklanması, mal emniyetini temine yönelik müeyyidelerdir. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem, Veda Hutbesi'nde bu hususta şöyle buyurmuştur: "Ashabım, her türlü faiz kaldırılmıştır. İlk kaldırdığım faiz, Abdülmuttalib'in oğlu Abbas'ın ettiği faizdir. Allah'ın emriyle faizcilik artık yasaktır." cahiliye devrinden kalma bu çirkin adetlerin her
-
6 Ekonomik kriz ve paranın tekelleşmesi Köşe yazısıYeni Mesaj · 24 Eylül 2001Kaynakta geçen ifade:
Ekonomik krizin temel sebeplerinden birisinin faiz yoluyla paranın belli ellerde tekelleşmesi olduğu bir hakikattir. Sağlıklı ekonomi, faiz hadlerinin sıfırlandığı ekonomidir. Bu duruma göre ekonomide istikrarın temini enflasyonun sıfırlanması, ucuzluğun ve kaliteli üretimin; bunun neticesinde adaletli pazarlamanın olabilmesi için, ekonomik modellerde faizin sıfırlanması şarttır.
-
7 İmam Rıza Kitap1. Kısım · 5. Bölüm: İmam Rıza'nın AhlakıKaynakta geçen ifade:
Kısacası, kesilecek hayvana Allah'ın adının denilmesi, "Bismillah" denilmesi, Allah'ın helal ve haram ettikleri arasında farkın olması içindir. Allah faizi, mal ve servetin yok olmasından dolayı haram etmiştir. Borçta faizin haram olmasının sebebi; iyiliğin ortadan gitmesi, malların telef olmasına, halkın faydalanmaya ve kara rağbet edip borç vermeyi ise terk etmelerine sebep olduğundan dolayıdır.
-
8 Rahmeten-lil Alemin Kitap2. Cilt · 1. Bölüm. En üstün örnek Resulullah'tırKaynakta geçen ifade:
Hz. Abbas bin Abdülmuttalip, Kureyş'in serdarlarındandı. Resulullah, Veda Haccı'nda, ribanın haram olduğunu, daha önce kararlaştırılmış mürabalarında haram ve batıl olduğunu beyan buyurdu. Taif halkı Müslüman olduktan sonra Resulullah burada şartlarını açıklarken öncelikle bu tefecilik ve murabahanın kalkacağına dair söz aldılar.
-
9 Milli Ekonomi Modeli ve Sosyal Devlet Milli Devlet Kitap1. Kısım · 5. Bölüm Milli Ekonomi Modelinde Makro Analiz 1Kaynakta geçen ifade:
Ekonomilerin dengesini bozan ve sermayenin belli ellerde tekelleşmesine yol açmak suretiyle sosyal adaletin gerçekleşmesine mani olan iktisadi bir yaradır. Ayrıca günümüzde ortaya çıkan resesyon, stagflasyon, deflasyon, enflasyon, işsizlik gibi birçok hastalığın ana kaynağı yine faizdir. Üretim ve tüketim için herkesin cebinde olması gereken para, faizle birlikte piyasada halkın arasında serbestçe dolaşamamakta ve belli ellerde stoklanmaktadır.
-
10 Milli Ekonomi Modeli ve Sosyal Devlet Milli Devlet Kitap1. Kısım · 8. Bölüm: Milli Ekonomi Modeli'nin Kaynaklarına Türkiye Örneğinde Genel Bir Bakış. 1Kaynakta geçen ifade:
Faiz, bugün dünya ekonomilerinin ortak problemi olan resesyon, stagflasyon, deflasyon, enflasyon, işsizlik gibi birçok iktisadi hastalığın temelidir. Faiz, üretimden uzak, sanal ekonomik büyüklükler ortaya çıkarır. Paranın maliyetsiz olarak piyasalara sunulması, enflasyonun oluşumunu 8. daralmasından kaynaklanan deflasyonu da önleyecektir.
-
11 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Bilindiği üzere faiz, ekonomilerin dengesini bozan ve sermayenin belli ellerde tekelleşmesine yol açmak suretiyle, sosyal adaletin gerçekleşmesine mani olan bir iktisadi hastalıktır. Eğer emtia yahut para belli ellerde stok edilmeseydi, ihtiyaç karşılanacak, arz ve talep dengesi korunacaktı.
-
12 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
Zira parasını faize verenler o parayla iş yapma imkanından mahrum olarak işsiz bir şekilde bekler. Hem tembelliğe alışır, hem atıl kaldığı için kendine ve insanlığa hayırlı hizmetleri sunamaz. Neticede sosyal bünyede insanlar arasında hasetlik, kin, buğz gibi tehlikeli manevi hastalıklar yerleşir.
-
13 Milli Ekonomi Modeli ve Sosyal Devlet Milli Devlet Kitap2. Kısım · 6. Bölüm: Milli Devlette Ekonomi ve Maliye Politikaları 1Kaynakta geçen ifade:
Diğer taraftan faizle borçlanan hükümetler, bunu ödeyebilmek için zaman içinde vergi oranlarını arttırmak zorundadır. Faiz, ülke ekonomilerini çökerten öyle bir illettir ki, başlangıçta yatırım ve üretim için sermaye gruplarından faizle para alan ülkeler, zaman içinde önce aldıkları parayı ödemek, sonra da aldıkları paranın faizini ödemek için tekrar para almak zorunda kalmışlardır.
Bu sayfa 10 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.