Aile
İslam'a göre aile nasıl olmalıdır, eşlerin birbirine karşı hakları nelerdir?
Cevap
Prof. Dr. Haydar Baş'ın eserlerinde ve sohbetlerinde aile, cemiyetin, milletin ve insanlığın temelini oluşturan, Allah'a gidişte ilk konaklama yeri ve kulluk yolunda en büyük yardımcı unsurlardan biri olarak tanımlanmaktadır123. İslam'da aile kurmak fıtri bir ihtiyaç olup evlilik, hem psikolojik bir denge unsuru hem de neslin devamının vesilesidir12. Nikah akdi Allah adına yapılan bir muayede olup, karşılıklı haklar ve mükellefiyetler, çocuk eğitimi, boşanma ve miras taksimi sağlam temellere oturtulmuştur4.
Ailenin Önemi ve Psikolojik Temelleri
- Aile, insanın önündeki zahiri ve batıni engelleri kaldırarak onu Allah'a ulaştırmayı amaçlayan İslam muamelatının mukaddes bir şubesini oluşturur12.
- İnsanların çift yaratılarak birbirlerine meyilli bulunmaları Allah'ın rahmetinin bir delilidir; aile fertlerinin sevgisi, hürmeti ve karşılıklı hakları psikolojik ihtiyaçların bir ifadesidir123.
- Bir ailede kadın erkeğin himayesine, erkek ise kadının muhabbetine, nezaketine ve manevi desteğine muhtaçtır23.
- Çocuklar anne ve baba şefkatine, anne ve baba da çocukların sevgisine muhtaçtır; bu sevgi, sevilmek ve karşılıklı hürmet Allah'ın bir lütfudur23.
- Sağlam ve köklü ailelerin dengeli bir ruh yapısına sahip, kullukta samimi insanlar yetiştirdiğine tarih şahitlik etmektedir2.
Eşlerin Karşılıklı Hakları ve Görevleri
- İslam muamelatında aile gerçeği tek taraflı ele alınmamış, kadın ve erkek arasında karşılıklı hak ve vazifeler tarif edilmiştir5.
- Kur'an-ı Kerim'de kocaların kadınlar üzerinde hakları olduğu gibi kadınların da onlarda aynı hakları olduğu vurgulanmıştır5.
- Sizin kadınlar üzerindeki hakkınız, kadınların aile şerefini hoşlanmadığınız hiç kimseye çiğnetmemesidir; kadınlar de kocasının izni olmadıkça malından bir şeyi başkasına vermemelidir6.
- Kadın vazife cihetiyle kolaylaştırılmış olup; beş vakit namazını kılar, ramazan orucunu tutar, kendini yabancılardan korur ve kocasına itaat ederse Rabbinin cennetine girer5.
- Kadının kulluk yolunda muvaffak olup cenneti kazanması kocasının rızasına bağlanmıştır; kendisinden kocası razı olduğu halde ölen her Müslüman kadın cennete girer5.
Kadının Yeri, Değeri ve Çalışma Mükellefiyeti
- İslam'da kadın her şeyden önce anadır; sabır, şefkat, merhamet ve anlayış vasıflarıyla devletleri ve kâinata şekil verecek insanı yetiştirir36.
- Kadının geçimini temin etmek gibi bir mükellefiyeti yoktur; onun iaşe ve ibatesi, bekarsa babasının, evliyse kocasının üzerindedir738.
- Kadın istemesi halinde onurunu zedelemeyecek üstün makamlarda çalışma hakkına sahip olmakla birlikte, çalışmakla mükellef tutulmamıştır739.
- İslam'da miras konusunda erkeğe iki, kadına bir pay verilmesinin sebebi, erkeğin kadının bütün geçim ve sorumluluğunu üstlenmesi, kadının ise geçim mükellefiyetinin bulunmamasıdır8910.
- Kadın, evlenme ve boşanmalarda tamamen hür ve müstakil tasarruf sahibidir, dilediğini yapabilen seçkin bir şahsiyettir3911.
Sonuç
Prof. Dr. Haydar Baş'a göre İslam ailesi; karşılıklı anlayış, şefkat, merhamet, vefa duygusu, feragat, fedakarlık ve karşılıklı hak ve vazifelere saygı gösterme hususlarının hakim olduğu saadetli bir yuvadır12. Resul-i Ekrem Efendimizin aile hayatı bu hususta şaheser bir örnektir4.
Geçen ayetler
-
30:21
وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا لِّتَسْكُنُوٓا۟ إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
İçinizden, kendileriyle huzura kavuşacağınız eşler yaratıp; aranızda muhabbet ve rahmet var etmesi, O'nun varlığının belgelerindendir. Bunlarda, düşünen millet için dersler vardır.
-
24:32
وَأَنكِحُوا۟ ٱلْأَيَـٰمَىٰ مِنكُمْ وَٱلصَّـٰلِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَآئِكُمْ ۚ إِن يَكُونُوا۟ فُقَرَآءَ يُغْنِهِمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ
İçinizdeki bekarları, kölelerinizden ve cariyelerinizden iyi olanları evlendirin. Eğer yoksul iseler, Allah onları lütfü ile zenginleştirir. Allah lütfü bol olandır, bilendir.
Kaynaklar
-
1 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Görülüyor ki, İslam hukukunun temel gayesi, insanın önünden zahiri ve batıni engelleri kaldırarak onu Allah'a vasıl etmektir. 3. Ailevi Hayat Cemiyetin, milletin ve topyekün insanlığın temelini teşkil eden ailenin, İslam muamelatında önemli yeri vardır. Evlilik hem psikolojik bir denge unsuru, hem de neslin devamının vesilesidir.
-
2 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Psikolojik açıdan aileye bakarsak, her şeyden evvel insanların çift yaratılarak birbirlerine meyilli bulunmaları, Allah'ın rahmetinin, lütfunun bir delilidir. Aile fertlerinin birbirlerine olan sevgisi ve hürmeti, karşılıklı hak ve vazifeler, onların her birinin psikolojik ihtiyaçlarının da bir ifadesidir. Sağlam ve köklü ailelerin dengeli bir ruh yapısına sahip, kullukta samimi insanlar yetiştirdiğine tarih şahittir.
-
3 Aile Köşe yazısıYeni Mesaj · 3 Kasım 2021Kaynakta geçen ifade:
(Merhum Prof. Dr. Haydar Baş'ın değişik eserlerinden derlenmiştir) "Aile fertlerinin birbirlerine olan sevgisi ve hürmeti, karşılıklı hak ve vazifeleri, onların her birinin psikolojik ihtiyaçlarının da bir ifadesidir. Nitekim bir kadın, erkeğin himayesine muhtaçtır. Erkek ise kadının muhabbetine, nezaketine ve de manevi desteğine muhtaçtır. Çocuklar, anne-baba şefkatine, anne-baba ise büyük bir nimet olan çocuklarının sevgisine muhtaçtır… İnsan ruhu, aile içindeki duygu…
-
4 İman ve İnsan KitapKaynakta geçen ifade:
Resul-i Ekrem ﷺ Efendimizin aile hayatı bu hususta şaheser örnektir. Nikah ise Allah adına yapılan bir muayededir. Nikah akdinden sonra karşılıklı haklar ve mükellefiyetler, çocuk eğitimi, boşanma ve miras taksimi gibi hususlar pek çok hikmetlere mebni olarak sağlam temeller üzerine oturtulmuş ve Müslüman kendi başına terk edilmemiştir.
-
5 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap6. Bölüm: Allah'ın Emaneti Olarak Kadın. Kadının konumu meselesine farklı yaklaşımlarKaynakta geçen ifade:
Bu sebeple İslam'da kadın-erkek arasında karşılıklı hak ve vazifeler tarif edilmiştir. Hatta kadının kulluk yolunda muvaffak olup, cenneti kazanması kocasının rızasına bağlanmıştır. Resul-i Ekrem Efendimiz ﷺ şöyle buyurur: Kadın beş vakit namazını kılar, ramazan orucunu tutar, kendisini yabancılardan korur ve kocasına itaat ederse Rabbinin cennetine girer.
-
6 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap6. Bölüm: Allah'ın Emaneti Olarak Kadın. Kadının konumu meselesine farklı yaklaşımlarKaynakta geçen ifade:
Sizin kadınlar üzerinizdeki hakkınız, kadınların aile şerefini, sizin hoşlanmadığınız hiç kimseye çiğnetmemesidir. Eğer onlar razı olmadığınız herhangi bir kimseyi aile yuvanıza alırsa, onları men edebilirsiniz. Bir kadının, kocasının izni olmadıkça onun malından bir şeyi başkasına vermesi helal olmaz.
-
7 Mektubat Kitap6. Bölüm: Dava, gönüllerde Hakk'ın iktidar olma davasıdırKaynakta geçen ifade:
Kadının çalışma mükellefiyeti olmadan bütün ihtiyaçları kocası tarafından karşılanır. İslam'da çalışmak zorunda olan kadın değildir. Onun iaşe ve ibatesinden, kısaca geçiminden eşi sorumludur.
-
8 Sünnet KitapKaynakta geçen ifade:
Üstad, aslında tarihe baktığımız zaman hiçbir medeniyette, hiçbir dinde kadına miras verilmemiştir. Kadına miras hakkı tanıyan İslam, onu geçimle mükellef tutmamıştır. Evli ise kocası, bekarsa babası ve ailedeki erkek evlat ona bakmakla mükelleftir.
-
9 Haftanın Sohbeti - Kadın Hakları Sohbet4 Ekim 1997Kaynakta geçen ifade:
Ama illa da çalışması gerekiyorsa, onu şahsiyetiyle koruyabilecek, kimliğini ona tanıtabilecek üstün makamlarda çalıştırmanın gerektiğini, evlenme ve boşanmalarda tamamen hür ve müstakil olduğunu, tasarruf sahibi olduğunu, dilediğini yapabilmenin sorumlu, seçkin bir şahsiyeti olduğunu, ona İslam dünyası, İslam medeniyeti, İslam dini kazandırmıştır diyebiliriz efendim.
-
10 Haftanın Sohbeti - Kadın Hakları Sohbet4 Ekim 1997Kaynakta geçen ifade:
Kesinlikle İslam onu o konuda çalıştırmaz Çalıştırmadığı için de kadın erkek kadar hak almaz. Eğer onu bakmakla mükellef olan erkek kadın kadar hak almış olsa veya kadın erkek kadar hak almış olsa bu erkeğe haksızlık olmaz mıydı? Dolayısıyla kadınla erkek arasındaki mirasta, miras konusunda ikide bir ölçüsünün esası budur.
-
11 Sünnet KitapKaynakta geçen ifade:
İslam kadına sonsuz bir değer veriyor. Kadın, evlenme ve boşanmalarda tamamen hür ve müstakil tasarruf sahibidir. Dilediğini yapabilen, sorumlu, seçkin bir şahsiyeti olduğunu ve bunu da ona İslam'ın kazandırdığını rahatlıkla söyleyebiliriz.
-
12 Veda Hutbesinde İnsan Hakları Kitap6. Bölüm: Allah'ın Emaneti Olarak Kadın. Kadının konumu meselesine farklı yaklaşımlarKaynakta geçen ifade:
Öte yandan çocuklarının terbiyesinde şefkat ve rikkat boşluğunu doldurur. Sadece bu husus bile kadının İslam'daki yerini anlatmaya kafidir. İslam'ın getirdiği aile düzeninde karşılıklı anlayış, şefkat, merhamet, vefa duygusu, feragat ve fedakarlık, birbirini koruma, karşılıklı hak ve vazifelere saygı gösterme hususları hakim esaslardır.
Bu sayfa 12 Ekim 2026 tarihinde kaynaklardan derlendi.